Thơm cơm nhờ nồi cá kho, nhớ quê nhờ bát nước mắm đậm đà
Hồi còn nhỏ xíu, tôi không có khái niệm gì về “đặc sản” hay “đặc sản vùng miền” như người ta hay nói bây giờ. Trong lòng tôi, quê tôi chẳng có gì đặc biệt. Chỉ có gió đồng, cánh cò và những bữa cơm chan đầy nước mắm, mắm ruốc, mắm nêm… thơm rụm một góc bếp. Vậy mà càng lớn lên, càng xa quê, tôi mới thấy hoá ra cái “không có gì” đó lại là điều thiêng liêng nhất níu mình lại mỗi khi nhớ.
Hồi đó, mỗi lần trời đổ mưa dầm dề, mái tôn kêu lộp bộp, má tôi hay đội nón lá chạy qua nhà bà Sáu xin mấy con cá rô đồng. Đem về, má chụm bếp củi, kho cá chung với mắm ruốc, sả đập dập, ớt hiểm xắt lát, khói bay cay xè mắt. Tôi ngồi co ro trên chiếc ghế gỗ, chờ từng đợt mùi thơm len qua kẽ tay, dính vào tóc, vào quần áo.
Cái nồi cá kho mắm ruốc ấy ăn với cơm trắng thì thôi rồi. Má hay múc cho tôi miếng cá nhỏ, chan tí xíu nước kho, trộn cơm, xắn cho đều. Tôi húp một cái, mặn mà đậm đà, rồi cứ thế mà vét sạch bát. Cơm nhà mình ngày ấy nghèo, chỉ vậy thôi mà đứa nào cũng no bụng, cười toe toét.
“Con ăn thêm miếng nữa đi, còn nhiều mà.”
Tiếng má vẫn vang trong đầu tôi. Má ngồi chồm hổm bên mâm cơm, đôi tay sạm nắng, áo bà ba lem mấy giọt mắm. Tôi còn nghe rõ tiếng muỗng khua vô chén men sứ sứt miệng.
Mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm – ba thứ đó bây giờ nghe quen tai lắm. Nhưng ngày xưa, nhà ai có hũ mắm ruốc ngon để dành ăn qua ngày mùa mưa là quý lắm. Có bữa má xách rổ ra chợ, mua mớ thịt ba chỉ, về xào mắm ruốc sả ớt. Thịt vừa xém cạnh, mắm ruốc vừa dậy mùi là má đã hớt ra chén, dặn tụi tôi:
“Ăn vừa thôi, mặn lắm nghen, chừa lại mai ăn với cháo trắng.”
Vậy mà có bữa ba anh em tôi chén sạch, không chừa miếng nào. Má cằn nhằn miệng vậy chớ cũng cười, xới thêm nồi cơm khác cho đủ bụng.
Nhớ những ngày gần Tết, ba hay nói:
“Năm nay má tụi bây làm mắm nêm ngon nghen! Phải để dành dưa leo, khóm cho đủ, cuốn bánh tráng mới đã.”
Cứ Tết đến, má làm một hũ mắm nêm để dành. Cá cơm rửa sạch, phơi giòn, rồi trộn thính, muối, để trong hũ sành chôn dưới đất mấy tuần. Đến bữa, bới lên, mở nắp ra nghe thơm lừng. Mấy cô chú hàng xóm đi ngang ghé vô:
“Trời đất, bà Hai làm mắm nêm hả? Thơm dữ à nghen!”
Mắm nêm quê tôi không cầu kỳ, chỉ có cá cơm, muối, thính gạo rang, tỏi, ớt. Nhưng chan lên dĩa rau sống, cuộn bánh tráng với ba rọi luộc thì trời ơi, ngon không chê vô đâu được.
Những bữa cơm quê luôn bắt đầu bằng tiếng gọi vọng từ bếp:
“Cơm chín rồi, vô ăn đi tụi bây ơi!”
Rồi cả nhà ngồi quây quần quanh mâm, không mâm cao cỗ đầy, chỉ nồi cá kho, chén nước mắm nguyên chất, thêm đĩa rau luộc chấm mắm kho, vậy mà ấm lòng lạ thường.
Tôi còn nhớ má hay để dành nước mắm ngon nhất. Mỗi lần có khách, má lấy chén sứ nhỏ, múc nước mắm rót vô, giấu thêm miếng ớt cắt khoanh cho dậy mùi. Khách ăn miếng cá, chấm vô bát nước mắm, gật gù khen:
“Nước mắm đậm đà nghen chị Hai, mặn mòi tình quê thiệt!”
Có hôm, tôi bày đặt hỏi má:
“Má ơi, sao không ăn đồ Tây, đồ lạ cho sang, cứ mắm hoài?”
Má cười cười, hất tay tôi ra:
“Cái mắm này nuôi tụi bây lớn đó con. Ở đâu cũng ăn ngon, mà về nhà vẫn nhớ miếng mắm, miếng cá kho, hiểu hôn?”
Giờ tôi mới hiểu. Đi qua biết bao nhiêu quán xá sang trọng, gọi món lạ lùng, có khi thấy ngon thiệt, mà chẳng món nào làm tôi rưng rưng như bát cơm nóng chan miếng nước mắm quê.
Bữa nay về quê, mở cái tủ gỗ cũ kỹ, tôi vẫn thấy má cất mấy hũ mắm ruốc, mắm nêm, chai nước mắm nắp đỏ còn đóng kỹ. Tôi hỏi má sao không ăn dần, má nói:
“Để đó lỡ có ai ghé còn đãi, mắm để càng lâu càng đậm vị.”
Rồi má lật đật chạy ra bếp, mở nắp nồi cá kho từ chiều:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen. Bữa nay con về, má hâm lại ăn cho ngon.”
Nhìn má múc cá kho, tay run run mà tôi rưng rưng. Mấy chục năm rồi, cái bếp vẫn còn đó, nồi đất vẫn cũ mèm, chỉ có tóc má đã điểm bạc, mà hương vị thì vẫn vậy – chẳng đổi thay.
Mấy đứa con nít bây giờ nghe mắm ruốc, mắm kho thì lạ lạ, vậy mà ăn vô rồi ghiền. Bữa nọ, thằng cháu tôi mới 7 tuổi, về quê chơi, má bày cho cuốn rau luộc chấm mắm kho, nó ăn lia lịa. Vừa ăn vừa khen:
“Bà ngoại nấu gì mà mặn mặn, thơm quá trời! Con muốn ăn nữa!”
Má ngồi kế bên, xoa đầu nó:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Tôi đem ít mắm ra lại Sài Gòn, cất trong góc bếp nhỏ. Có bữa chiều mưa, đi làm về trễ, nấu vội nồi cơm, xào dĩa mắm ruốc sả ớt. Húp một muỗng, mùi thơm sực lên, khói bếp ngày xưa như ùa về. Tôi ngồi ăn một mình mà nghe má đang ngồi đâu đó, chắc đang hỏi:
“Cơm ngon không con? Mắm có vừa miệng không?”
Nhiều khi người ta hỏi tôi:
“Nhớ quê thì nhớ cái gì nhất?”
Tôi chỉ cười. Làm sao kể hết được? Tôi nhớ tiếng gà gáy sáng, nhớ cái quạt mo rớt xuống giường nghe bộp một cái, nhớ cả giọng má càm ràm ba anh em tôi ăn hết nồi mắm. Nhưng trên tất cả, tôi nhớ nhất là hương mắm – cái mặn mòi len vô từng thớ thịt, thớ cá, dính trong tóc, trong áo, vương cả giấc mơ con nít.
Bữa nay, ngồi gõ mấy dòng này giữa thành phố nhộn nhịp, tôi mới thấy mình may mắn. May mắn vì vẫn còn được ăn cơm chan nước mắm quê, được má gói ghém hũ mắm ruốc, chai mắm nêm gửi theo mỗi lần ghé thăm. Có khi chỉ cần mở nắp, khui ra nghe thơm là thấy quê nhà đang chờ trước cửa.
Giờ thì tôi hiểu, cái bữa cơm nghèo ngày xưa, chan chát mùi mắm, mùi khói, mùi mồ hôi của má… hoá ra là ký ức quý giá nhất để khi mỏi mệt giữa chốn phồn hoa, tôi vẫn còn một chốn để quay về.
Nếu ai đó đang tha phương như tôi, thỉnh thoảng thèm bát cơm chan nước mắm đậm đà, dĩa mắm ruốc xào sả ớt hay nồi mắm kho cay xè, thì cứ mạnh dạn mà tìm. Thèm thì ăn, nhớ thì gọi. Má tôi vẫn thường nói:
“Ăn mắm, nhớ nhà. Ăn ngon, nhớ người nấu.”
Tôi chép lại mấy dòng này, như lời nhắn gửi cho chính tôi, cho ai đang chạnh lòng nhớ bữa cơm quê. Mong sao mỗi lần mở hũ mắm, rót bát nước mắm, nhà bạn cũng nghe tiếng bếp lửa, tiếng má gọi, tiếng trẻ con líu ríu chạy quanh.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét