Thơm cơm nhờ bát mắm ruốc – Hồi ức tuổi thơ trong từng thìa
Thơm cơm nhờ bát mắm ruốc – Hồi ức tuổi thơ trong từng thìa
Nhà ai mà chẳng có một món ăn khiến mình nhớ suốt đời. Với tôi, đó là… mắm ruốc. Thứ mắm nâu nâu, sền sệt, mặn mòi, thơm đến mức hàng xóm cũng biết nhà đang chiên mắm. Ngày còn nhỏ, mỗi lần nghe tiếng dầu sôi lép bép trong chảo và mùi mắm ruốc bốc lên nghi ngút là y như rằng tôi biết – chiều nay nhà có món ngon. Má tôi hay cười:
“Bữa nay chiên mắm ruốc, đứa nào cũng ăn dữ lắm nghen!”
Cái mùi đó, người xa quê nghe lại chắc khóc. Nó không chỉ là vị mắm, mà là cả một góc tuổi thơ, là hơi thở của căn bếp quê, là bàn tay má cầm đôi đũa đảo nhẹ trên chảo nóng.
1. Mùi mắm – mùi của nhà
Nhớ những ngày mưa tầm tã, nước từ mái tôn nhỏ tong tong xuống cái lu sành trước hiên. Bên trong bếp, má nhóm lửa. Củi ướt, khói bốc lên cay xè, vậy mà má vẫn cười:
“Khói ri mới thơm cơm nghen con.”
Cơm đang nấu, mắm ruốc được pha sẵn trong chén nhỏ. Má lấy muỗng khuấy đều – mắm ruốc Phan Thiết, loại má mua của dì Tư dưới chợ. Thứ mắm sánh mịn, mùi đậm mà ngọt, không gắt. Má nói:
“Cái mắm này ngon, nêm vô nồi xào là vừa. Mắm dở là hư nồi cơm luôn đó.”
Tôi không hiểu lắm, chỉ thấy mắm là mắm thôi. Vậy mà càng lớn, tôi mới nhận ra – mỗi vùng, mỗi nhà, mỗi người nấu lại có một “hương mắm” riêng. Mắm ruốc má tôi xào với sả ớt là cả một bản giao hưởng: vị mặn quyện vị cay, thơm lừng cả xóm. Ăn với cơm trắng, thêm trái cà chua dầm hay dưa leo giòn giòn, trời ơi… ngon không tả được.
2. Bữa cơm quê – ấm trong từng món mắm
Bữa cơm quê hồi đó chẳng có gì sang trọng. Nồi cơm bắc trên bếp củi, nồi canh rau tập tàng hái ngoài vườn, thêm dĩa cá khô chiên vàng rụm và chén mắm ruốc đặt giữa mâm. Vậy thôi, mà sao nhớ hoài.
Má tôi hay vừa dọn cơm vừa nói:
“Ăn đi, ăn cho ấm bụng. Có mắm là ngon cơm rồi, khỏi cần gì nhiều.”
Ba tôi gắp miếng cá khô, chấm nhẹ vô mắm ruốc, rồi gật gù:
“Mắm ruốc má bay làm hồi Tết đó hả? Giờ ăn còn thơm dữ.”
Cả nhà cười, tiếng nói rộn ràng dưới mái tôn cũ. Tôi ngồi nghe, vừa ăn vừa thấy lòng ấm lạ. Giờ nghĩ lại, mới hiểu – bữa cơm quê không chỉ là để no, mà là nơi giữ hồn của gia đình.
3. Hương mắm – hồn quê giữa phố
Khi lớn, tôi đi xa. Thành phố sáng đèn, xe cộ ồn ào, bữa ăn vội vã trong những quán cơm công nghiệp chẳng còn mùi mắm ruốc ngày xưa. Có lần, tôi mua thử hũ mắm trong siêu thị – nhãn đẹp, mùi nhạt, ăn chẳng thấy “quê” đâu cả.
Đến lúc ấy, tôi mới nhớ da diết. Nhớ cái mùi mắm nồng nàn, nhớ căn bếp khói cay mắt, nhớ dáng má lom khom nhóm lửa. Mỗi lần má gửi quà quê lên, trong thùng lúc nào cũng có một hũ mắm ruốc, gói giấy báo cẩn thận. Má dặn:
“Coi chừng đổ nghen con, mắm này mạnh dữ lắm, bể hũ là thơm cả xe luôn đó.”
Mỗi khi mở hũ mắm ra, tôi thấy như mở cả một miền ký ức. Mùi mắm lan khắp căn phòng nhỏ, kéo theo bao nỗi nhớ. Tôi đứng đó, giữa thành phố xa lạ, bỗng nghe tiếng má trong đầu:
“Ăn mắm ruốc phải có chanh, ớt, sả mới ra vị quê, con ơi.”
4. Mắm – thứ nước chan chứa tình thân
Có những thứ chỉ người nhà mới hiểu, như cách má pha mắm. Không công thức, không đong đếm, chỉ “vừa tay” và “vừa miệng”. Má bảo:
“Pha mắm là pha cái tình đó con. Ai ăn mặn thì nêm mặn, ai thích ngọt thì thêm xíu đường. Nhưng nhớ, đừng để mất cái gốc của mắm.”
Mắm nêm, mắm kho, mắm xào sả ớt – mỗi món là một ký ức riêng. Tôi nhớ những lần má làm mắm kho vào dịp giỗ ông ngoại. Nồi mắm sôi lục bục, thịt ba rọi với cá lóc dậy mùi, má ngồi canh, mồ hôi lấm tấm trên trán. Cả nhà quây quần bên nồi mắm, chờ đến khi má nói “được rồi đó” mới dám ăn.
Lúc bưng ra, khói nghi ngút, mùi mắm lan khắp sân. Mấy đứa nhỏ hàng xóm chạy qua, hít hà:
“Trời, nhà dì Sáu kho mắm hả? Thơm dữ thần luôn!”
Còn tôi, chỉ biết ăn hoài không ngán. Đến giờ, dù có bao món Tây, món Nhật, món Hàn… tôi vẫn thấy chẳng gì “đậm” bằng một chén mắm quê.
5. Mắm trong ký ức Tết
Tết ở quê là dịp mắm được “trọng dụng” nhất. Từ mắm ruốc xào thịt đến mắm nêm dưa món, mắm cá, mắm tôm chua… mùi mắm ngập cả gian bếp.
Má tôi có thói quen làm mắm ruốc sả ớt để dành. Má nói:
“Làm sẵn, Tết khách tới ăn cơm có cái mắm ruốc dọn ra, thơm nhà liền.”
Những ngày giáp Tết, má gói từng hũ mắm bằng lá chuối khô, buộc dây cẩn thận. Tôi hỏi:
“Má, làm chi kỹ dữ vậy?”
Má cười:
“Mắm ngon là mắm có hơi quê đó con. Gói bằng lá chuối nó mới giữ được hương.”
Bây giờ nghĩ lại, thấy thương cái sự tỉ mỉ của má. Từng hũ mắm là một phần tâm hồn của người đàn bà quê lam lũ, chắt chiu từng giọt mắm như giữ lại chút vị mặn mòi của biển, của đời.
6. Khi con nít thành người lớn
Giờ tôi đã có gia đình, có căn bếp riêng. Mỗi khi chiên mắm ruốc, mấy đứa nhỏ lại chạy tới hỏi:
“Mẹ ơi, mùi gì thơm vậy?”
Tôi cười:
“Đó là mùi quê của mẹ.”
Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn. Đứa nào cũng chấm cơm ngon lành, chẳng chê mắm “nặng mùi” như người ta tưởng. Tôi thấy vui lắm – hóa ra cái hương vị quê hương ấy vẫn có chỗ đứng trong lòng thế hệ mới.
Mỗi lần đứng chiên mắm, nhìn khói bay nghi ngút, tôi lại thấy bóng dáng má đâu đó. Cái chảo sắt cũ, cái muỗng gỗ mòn theo năm tháng, tiếng dầu nổ tí tách – mọi thứ như trở lại nguyên vẹn. Tôi hiểu, có những hương vị không chỉ nằm ở món ăn, mà còn ở tình yêu được gửi vào từng thìa, từng giọt.
7. Mắm – sợi dây níu ký ức
Có lần về quê, tôi bắt gặp má đang ngồi ngoài sân, tay cầm chai mắm lắc nhẹ, ngắm nghía như ngắm báu vật. Tôi hỏi:
“Má coi chi dữ vậy?”
Má cười hiền:
“Mắm năm nay ngon lắm con. Mắm này mà đem cho ai xa quê chắc khóc luôn đó.”
Tôi ngồi xuống bên má, nhìn ánh nắng chiều vàng phủ lên những thùng gỗ ủ mắm sau nhà. Mùi mắm, mùi nắng, mùi gió biển hòa quyện lại, khiến lòng tôi chùng xuống. Tôi chợt hiểu – mắm không chỉ là thức ăn, mà còn là ký ức, là quê hương, là má.
8. Lời dặn của má
Trước khi tôi lên lại thành phố, má dúi cho mấy hũ mắm nhỏ, nói:
“Đem theo mà ăn. Ở trên đó, cực mấy cũng có miếng mắm cho ấm bụng. Mắm nhà làm, không có hóa chất chi đâu, ăn cho yên tâm.”
Tôi nghe mà nghèn nghẹn. Cái “ấm bụng” má nói không chỉ là ấm vì no, mà là ấm vì thương. Ở đâu xa xôi, chỉ cần mở hũ mắm ra, mùi ấy thôi là thấy má, thấy nhà, thấy quê.
9. Giữ lấy hương quê trong từng giọt mắm
Giữa đời sống hiện đại, giữ lại chút hương mắm quê như giữ lại chút hồn. Nó nhắc ta nhớ mình là ai, từ đâu mà lớn lên. Nhớ cái vị mặn mòi của biển, của mồ hôi má đổ giữa trưa, của những bữa cơm quê đạm bạc mà chan chứa tình thương.
10. Lời nhắn gửi…
Giờ đây, mỗi khi nấu ăn, tôi vẫn hay nói với chồng, với con:
“Ăn mắm đi, cho nhớ quê.”
Mọi người cười, nhưng tôi biết – trong từng muỗng mắm, là ký ức, là tình thân, là sợi dây vô hình nối con người với cội nguồn.
Nếu ai từng xa quê, chắc sẽ hiểu cái cảm giác mở hũ mắm ra mà rưng rưng. Cái mùi mắm nồng nàn ấy, với người khác có thể “khó chịu”, nhưng với tôi – đó là hương nhà, là tiếng má gọi, là những chiều mưa ngồi ăn cơm dưới mái tôn cũ.
Tôi chỉ mong, dù mai này cuộc sống có thay đổi thế nào, mùi mắm vẫn còn trên mâm cơm Việt. Để mỗi khi nhớ nhà, ta chỉ cần chan chút mắm lên chén cơm, là đủ thấy quê hương trong tim.
Ai thèm mắm, nhớ ghé 👉 Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook nè: facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853 721 033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét