Món này ăn với cơm trắng mới ngon!” – Câu nói gợi cả trời ký ức

Tôi không biết từ lúc nào, mỗi khi nghe ai đó buột miệng nói câu “Món này ăn với cơm trắng mới ngon!”, lòng tôi lại chùng xuống, như có một làn gió từ thuở xưa thổi qua, mang theo mùi khói bếp, hơi ấm nồi cơm mới nhắc lên, và đặc biệt là mùi mắm – cái mùi mà ai xa quê rồi mới biết nó thân đến mức độ nào. Ngày còn nhỏ, tôi từng thấy nó “nặng”, từng bịt mũi tránh né, từng chun mũi khi má bày mâm cơm có chén mắm ruốc sả ớt đỏ au. Vậy mà giờ đây, chỉ cần thoang thoảng trong gió một chút vị mắm đâu đó, tim tôi đã nhói lên như có ai lay nhẹ: “Nhớ quê không con?”

Ừ, nhớ chớ. Sao không nhớ cho được.

1. Bữa cơm quê – cái nơi giữ giúp ta cả một vùng trời tuổi thơ

Quê tôi là một vùng đất ven biển, gió thổi mạnh quanh năm, ruộng đồng xen kẽ những hồ nuôi cá mú, cá dìa. Nhà nào cũng có cái lu mắm đặt trong góc bếp, cạnh cái lò nấu củi đỏ lửa mỗi chiều. Bếp quê hồi đó đơn sơ lắm – vách tre, mái tôn cũ, nền đất cũng không bằng phẳng. Nhưng mỗi khi má nhóm bếp, khói quyện vào mùi sả, mùi ớt, mùi hành tím phi vàng, nghe thôi là biết sắp có món ngon rồi.

Hồi tôi còn bé xíu, mỗi buổi chiều đi học về, chưa kịp tháo cặp đã chạy vô bếp, miệng hỏi rối:
“Má nấu gì vậy má? Con nghe thơm quá trời luôn!”

Má tôi không trả lời liền. Má đang đứng bên cái nồi đất, khuấy khuấy gì đó, hơi nóng bốc lên làm tóc trước trán dính vào mặt. Một lát sau má mới quay lại, cười hiền:

“Mắm kho đó con. Ra ngoài rửa mặt tay chân rồi ăn.”

Chỉ vậy thôi mà cái thằng nhỏ là tôi khi đó mừng như được quà.

Mắm kho của má đơn giản lắm. Má dùng mắm cá linh hoặc mắm nêm tùy bữa, cho vào nồi đất cùng chút đường, tỏi băm, sả băm, chút nước sôi. Rồi má bỏ thêm miếng thịt ba rọi xắt nhỏ, đôi khi thêm miếng cà tím, miếng thơm. Kho tới khi nồi mắm sền sệt, mỡ thịt nổi lên bóng loáng.

Trên mâm cơm, chỉ cần có dĩa rau sống – nào rau muống bào, rau đắng đất, khế chua, dưa leo – với nồi mắm kho nóng hổi là cả nhà vui như hội. Tôi nhớ má hay dùng đũa gắp một miếng thịt, đặt lên chén tôi, rồi nói nhỏ:

“Ăn từ từ, nóng nghen.”

Không biết có ai giống tôi không, chứ cái cảm giác chan miếng nước mắm kho vào chén cơm nóng, trộn lên, rồi ăn một muỗng đầy… nó ngon tới mức khó mà tả cho trọn vẹn. Vị mắm đậm, mặn nhưng lại ngọt hậu, hòa với béo của thịt, thơm của sả ớt… trời ơi, ngon đến mức chỉ muốn ăn hoài ăn mãi.

Giờ lớn rồi, ăn bao nhiêu món cao sang cũng không thể nào thay thế được cái vị quê đó.

2. “Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn!”

Nhiều năm sau, khi tôi về thăm quê, má lại ở trong bếp, cũng dáng đứng ấy, cũng mùi mắm ruốc phi sả ớt thơm lừng lan ra cả sân.

Tôi vừa bước vào, chưa kịp mở miệng, má đã nói liền:

“Bữa nay làm mắm ruốc xào cho con. Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”

Tôi bật cười. Câu nói tưởng chừng đơn giản đó làm tôi nhớ lại bao lần ăn cơm trộn mắm ruốc đến đỏ môi. Hồi nhỏ, tôi với thằng em hay giành nhau dĩa mắm. Má thì cứ lắc đầu:

“Tụi bây ăn từ từ thôi, mặn lắm đó.”

Nhưng mà mặn đâu có sao. Mặn đó mới là cái “vị” của quê.

Mắm ruốc xào của má nổi tiếng ngon trong xóm. Người ta hay nói:

“Bà Năm làm mắm ruốc là số dzách! Đưa chén cơm trắng vô là hết sẩy.”

Má thường phi dầu với tỏi băm, cho sả vào xào đến khi vàng thơm rồi mới cho mắm ruốc vào. Sau đó bỏ thêm chút đường, chút ớt hiểm giã, xào cho đến khi mắm sệt lại, dậy màu nâu đỏ. Để nguội một chút là mắm quánh như mật, ăn với cơm hay chấm rau luộc đều tuyệt.

Cái món đó giúp tôi “lớn” biết bao nhiêu mùa. Đi học trưa nóng nực, chỉ cần có cơm nguội với chút mắm ruốc xào là đủ để chạy nhảy cả chiều. Lúc đi xa, mang theo hũ mắm ruốc của má, mở nắp ra là thấy quê hương như ngồi cạnh bên.

3. Mắm nêm – thứ mùi khiến người xa quê vừa nghe đã muốn khóc

Có lần, tôi đi làm tận miền Bắc. Hôm đó trời lạnh, gió bấc thổi táp vào mặt. Tôi đi ngang căn bếp tập thể của khu trọ, chợt nghe thoang thoảng mùi gì quen lắm – cái mùi vừa nồng vừa đậm, mà ai không quen thì bịt mũi, nhưng ai là người miền Trung thì chỉ có thể đứng im mấy giây để nhớ lại cả một quãng đời.

Tôi bước vào, thấy một chị người Quảng Nam đang làm nước chấm mắm nêm ăn bún. Chị cười:

“Nghe mùi mà chạy vô hả? Người miền Trung khỏi giấu nghen, mê mắm nêm là hết thuốc chữa rồi.”

Tôi ngồi xuống phụ chị chút việc vặt, vừa làm vừa kể chuyện quê. Chị bảo:

“Ở xa, nghe mùi mắm là nhớ nhà dữ lắm. Mùi này mà gặp trời gió lạnh nữa là dễ rớt nước mắt lắm á.”

Và đúng thiệt.

Tối đó, tôi gọi về cho má, nói tôi nhớ mắm nêm của má. Má cười qua điện thoại:

“Về đây má làm cho ăn. Mắm má làm hồi đầu mùa còn ngon lắm nghen.”

Chỉ nghe vậy thôi mà tôi muốn bỏ hết chạy về liền.

4. Nước mắm – linh hồn của bữa cơm Việt

Người ta nói món ngon nào cũng cần nước mắm, nhưng với người quê như má tôi, nước mắm không chỉ là gia vị. Nó là “linh hồn” của bữa ăn. Nhà tôi lúc nào cũng có ít nhất hai chai nước mắm: một chai để kho, nêm nếm; một chai loại ngon để chấm.

Tôi nhớ như in hình ảnh má cầm cái chai mắm, rót từng giọt vào chén nhỏ, vắt thêm miếng chanh, bỏ trái ớt chỉ thiên xắt mỏng. Chén mắm trong veo, màu hổ phách, thơm nồng, mặn mà.

Anh hai tôi thường vừa ăn vừa nói:

“Cho tao chén nước mắm với ớt thôi là hết nồi cơm luôn đó.”

Nghe tưởng quá lời, mà thật tình là vậy.

Bữa cơm quê đâu cần gì nhiều. Cá kho, rau luộc, trứng chiên… Chỉ thêm chén nước mắm đúng điệu là thành bữa ăn ngon nhớ đời.

Cái vị mắm ấy, khi đi xa rồi, nghĩ tới là cổ họng nghèn nghẹn.

5. Có những món mắm không chỉ để ăn – mà để nhớ

Có những thứ không ngon theo nghĩa ẩm thực, nhưng ngon theo nghĩa ký ức. Như mắm cá của ngoại tôi, mặn đến mức người lạ ăn là nhăn mặt. Nhưng với tôi, nó ngon lạ thường, bởi đằng sau mỗi giọt mắm là giọt mồ hôi ngoại phơi nắng cả tháng trời.

Hay món mắm xào sả ớt của dì Ba, cay đến mức ăn xong phải hít hà liên tục, nhưng vẫn thò đũa gắp tiếp, vì cái cay đó quen như tính tình của dì – thẳng thắn, nóng nhưng thương.

Nhiều người bảo mắm là thứ “nặng mùi”, “khó ăn”. Nhưng với dân quê, mắm là một phần của đời sống. Là câu chuyện. Là kỷ niệm. Là sợi dây níu ta về với nơi sinh ra mình.

6. Bữa cơm ngày trở về – nơi mọi nỗi nhớ được đặt lên bàn ăn

Lần gần nhất tôi về quê, má vừa thấy tôi là nói ngay:

“Con đi đường xa chắc đói lắm. Má làm mâm cơm rồi nè. Có mắm kho, có cá chiên, có rau luộc, có chén nước mắm ngon để con chấm.”

Tôi ngồi vào bàn, nhìn từng món, thấy cay nơi sống mũi.

Mọi thứ vẫn y như xưa – cái bàn gỗ cũ, cái tô sứ nứt chân chim, đôi đũa tre ngả màu… Và ở giữa mâm là hũ mắm ruốc xào mà tôi thương nhất.

Tôi hỏi má:

“Má làm hồi nào mà thơm dữ?”

Má cười hiền:

“Làm hồi Tết đó. Giờ còn nguyên hương. Mắm này một muỗng đủ ăn hết chén cơm luôn đó nghen.”

Và đúng thiệt, chỉ cần một muỗng thôi là cả tuổi thơ ùa về.

Những câu chuyện cũ, những mùa mưa ngồi bên bếp, những buổi cơm nghèo mà đậm tình… tất cả như hiện ra, rõ ràng đến mức tôi gần như có thể chạm vào.

7. Lời nhắn gửi nhẹ nhàng – từ một người con xa quê

Giờ đây, mỗi khi nhìn lại quãng đời đã qua, tôi càng thấm thía một điều: hương vị quê nhà luôn có sức mạnh kỳ lạ. Nó không chỉ nằm trong món ăn, mà nằm trong tình thương của những người ở lại.

Nằm trong bàn tay gầy guộc của má khi đứng bên bếp.
Nằm trong cách ngoại kiên nhẫn phơi từng mẻ cá để làm mắm.
Nằm trong tiếng anh hai cười giòn khi chấm nước mắm với ớt.
Nằm trong ánh mắt rưng rưng của những đứa con xa quê khi nghe thoang thoảng mùi mắm giữa chợ đời rộng lớn.

Nếu bạn cũng đang ở một nơi xa, thỉnh thoảng nhớ mùi khói bếp, nhớ vị mắm ruốc, nhớ tiếng nói cha mẹ mỗi bữa cơm… thì xin hiểu rằng bạn không cô đơn. Bởi có những hương vị không bao giờ phai, chỉ cần nhắm mắt lại là trở về được.

Và nếu có dịp, hãy về quê. Về để ngồi ăn cùng má một bữa cơm đơn sơ. Về để hít một hơi trọn vẹn mùi gió từ đồng làng. Về để nghe ai đó trong bếp nói một câu bình dị:
“Món này ăn với cơm trắng mới ngon!”

Một câu thôi mà nhớ tới hết đời.

---

Vài dòng thân tình gửi lại…

Nếu ai đó thèm chút hương vị quê – chút mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm hay những món dân dã quen thuộc – thì cứ ghé mấy chỗ này xem thử. Không phải để quảng cáo chi đâu, chỉ là chia sẻ cho bà con xa quê giống tôi, lỡ bữa nào thèm quá còn biết đường mà tìm:

Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung 

Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền:
☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.

Chúc bạn có một bữa cơm ngon – dù ở bất cứ nơi đâu trên đất này.