Chỉ cần bữa cơm đủ đầy, là lòng người thôi không còn trống vắng
Trên cao nguyên se lạnh, nơi tôi sống bây giờ, có những buổi chiều gió rít qua khe cửa, làm lòng người như thắt lại. Ấy là những lúc thèm một cái ôm của má, một tiếng gọi "con ơi, rửa tay ăn cơm!" giữa cái bếp quê nghi ngút khói. Mà cũng có khi, chỉ là nhớ một chén cơm trắng chan nước mắm kho, một dĩa rau luộc chấm mắm ruốc cay nồng, hay đôi ba cọng đậu rồng non quệt chút mắm nêm má tự làm… Chừng đó thôi mà đủ để mắt cay, lòng chùng xuống như chiếc võng trước hiên nhà.
Bữa cơm quê – nơi mọi thương yêu gom tụ
Nhà tôi ngày xưa nghèo, nhưng chưa bao giờ tôi thấy bữa cơm thiếu thốn. Không phải vì lúc nào cũng có thịt cá đầy mâm, mà bởi vì có tình yêu trong từng chén mắm, từng trái cà pháo dầm, từng dĩa rau má hái ngoài bờ ruộng. Má tôi là người phụ nữ ít nói, nhưng má nêm nếm bằng cả tấm lòng. Chút mắm ruốc xào sả ớt má làm, thơm lừng cả gian bếp. Cái mùi đó gắt mũi nhưng lại dễ ghiền, cứ thấm vô từng thớ cơm, ăn xong thì lưỡi còn cay, mà tim lại thấy ấm.
Bữa cơm quê có gì? Có chén nước mắm tỏi ớt pha vừa miệng, có nồi canh rau sam hái ven mương, có dĩa cá khô chiên giòn rụm chấm mắm nêm má quậy sẵn trong chiếc chén nhỏ, và có tiếng cha tôi gắp miếng thịt rồi nói:
– Má bây làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen.
Hồi nhỏ, tôi không hiểu vì sao người lớn quý hũ mắm đến vậy. Mỗi lần mở hũ mắm ruốc là phải lấy muỗng riêng, đậy nắp thiệt kỹ, để lên cái kệ cao – như báu vật trong nhà. Sau này lớn lên, xa quê, tôi mới thấm. Mắm không chỉ là món ăn, mắm là một phần ký ức. Là thứ hương vị gợi mình nhớ về má, về căn bếp cũ, về bữa cơm có tiếng muỗi vo ve mà lòng vẫn thấy ấm.
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Câu này là của dì Tư – chị ruột má tôi – người giờ vẫn còn giữ cái nghề làm mắm ruốc thủ công ở Bình Thuận. Mỗi lần ghé chơi, dì hay làm món mắm ruốc kho quẹt. Trời ơi, cái mùi đó… thơm quặn lòng! Cái chảo gang nóng rực, mỡ heo thắng ra xèo xèo, bỏ vô chút tỏi băm, chút sả bằm nhuyễn, rồi chan muỗng mắm ruốc đậm đặc vào, kho đến khi sệt lại, lên màu nâu đỏ óng ánh, cay nồng mà quyến rũ.
– Này mà chan cơm nguội ăn thì khỏi phải bàn. – Dì vừa nói vừa cười – Hồi đó nhà nghèo, ăn vầy chớ no bụng lắm à nghen.
Tôi gắp một miếng mắm ruốc kho quẹt, chưa kịp nuốt, nước mắt đã rưng. Không phải cay, mà là thấy mình trở về đâu đó… trong bếp xưa, nơi má vẫn hay nói nhỏ:
– Con ăn nhiều vô, mai đi học xa rồi, má để hũ mắm ruốc trong cặp cho nghen.
Mắm – sợi dây buộc ký ức quê nhà
Có người hỏi tôi: “Sao cứ nhắc tới mắm hoài, không chán hả?” Tôi cười. Mắm là thứ người ta ăn vì thương, vì nhớ, vì cần chỗ tựa. Ở phố, người ta chuộng nước tương, sốt mayonnaise, nhưng tôi chỉ cần chén nước mắm nhĩ với trái ớt xắt lát là đủ.
Những ngày làm việc mệt mỏi, tôi hay nấu cơm trắng, luộc ít rau muống, xắt trái dưa leo, rồi chan chén nước mắm tỏi ớt do má gửi. Vị mắm mặn mà, mùi thơm đậm đà như ôm lấy mình. Giữa chốn thị thành náo nhiệt, chỉ cần vậy thôi, tôi thấy mình bớt lạc lõng.
Có hôm đứa cháu nhỏ tới chơi, tôi kho cá bằng nước mắm má gửi. Nó ăn xong, ngước lên hỏi:
– Dì ơi, sao cá kho này ngon lạ vậy?
Tôi xoa đầu nó:
– Tại nấu bằng nước mắm của ngoại con đó.
Những món mắm giữ hồn quê
Ngoài mắm ruốc, nhà tôi còn có mắm nêm, mắm kho, mắm cá, mắm xào sả ớt… Má tôi đặc biệt thích làm mắm nêm. Bà phơi cá, ủ muối, trộn thơm, ớt, tỏi… rồi giã bằng tay. Không có máy xay, chỉ có cối đá và lòng kiên nhẫn. Mắm nêm má làm, sánh đặc, mặn ngọt hài hòa, cay nồng vừa phải. Mỗi lần có đám giỗ hay ngày Tết, bà lại dọn món bánh tráng cuốn rau sống chấm mắm nêm. Ăn xong thì ai nấy cũng đều no bụng, lòng vui.
Còn nhớ có lần tôi đem hũ mắm xào sả ớt lên thành phố, chia cho mấy đứa bạn ở trọ chung. Lúc đầu tụi nó chê "mùi gì gắt quá trời", mà sau đó… ăn miếng rồi dặn:
– Ê lần sau về quê nhớ đem thêm mắm nghen, ghiền rồi đó.
Tôi chỉ cười. Ừ thì mắm quê mình nó vậy đó – đậm, nồng, mà thương.
Chỉ cần có mắm, là có quê trong tim
Tôi sống xa quê đã gần chục năm. Lúc mới lên thành phố, mọi thứ lạ lẫm và đầy thử thách. Có những hôm làm việc đến tối mịt, về tới nhà trọ thì đói cồn cào. Mở tủ lạnh, chỉ còn cơm nguội và hũ mắm ruốc má gửi. Vậy mà lạ thay, chỉ cần quệt miếng mắm vào cơm, mùi thơm lan toả, lòng tôi như lặng xuống. Trong khoảnh khắc, mọi ồn ào, mệt mỏi như tan biến, chỉ còn lại hình ảnh má ngồi sau bếp, khuấy mắm ruốc trong chảo với ánh lửa liu riu.
Có lần tôi gọi về, nói với má:
– Má ơi, con thấy nhớ nhà ghê.
Má chỉ đáp nhẹ:
– Má để thêm hũ mắm vô thùng, gửi cho con. Có mắm, ăn gì cũng ngon, đỡ nhớ nhà.
Và đúng vậy. Mắm không chỉ là gia vị, mà là vị quê – là ký ức, là hơi ấm, là tình thương. Chỉ cần mở nắp hũ mắm, là như nghe tiếng má gọi từ xa:
– Con ơi, cơm chín rồi, vô ăn nghen!
Lời dặn cuối bữa cơm
Bây giờ, khi tôi đã có căn bếp nhỏ của riêng mình giữa thành phố, tôi vẫn giữ thói quen pha nước mắm y như má dạy: chút đường, vài lát tỏi, ớt bằm, nửa muỗng nước sôi để nguội rồi mới đổ nước mắm vô cho vừa vị. Tôi dạy con tôi ăn mắm như má từng dạy tôi – bằng tất cả sự trân trọng.
Tôi không mong cuộc sống lúc nào cũng no đủ, chỉ mong trong những lúc thấy mình trống trải, tôi – và cả những người tôi thương – đều có thể tìm thấy một bữa cơm quê, nơi có mắm, có ký ức, có yêu thương gom đầy trong một chén cơm trắng.
Nếu ai đọc đến đây mà chợt nhớ tới bữa cơm nhà, tới chén mắm ruốc thơm nồng, tới bàn tay mẹ quệt chút mắm lên trái cà… thì xin đừng ngại mà tìm về.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung
Để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Bởi có những ngày, chỉ cần bữa cơm đủ đầy, là lòng người thôi không còn trống vắng.
Nhận xét
Đăng nhận xét